Ignacy Baliński – Wspomnienia o Warszawie

Urodzony w roku 1861 Baliński – dawny sędzia Sądu Najwyższego i senator – spisał swe wspomnienia o Warszawie, a zwłaszcza o rewolucyjnych zmianach, jakie miasto przechodziło w ciągu kilku dekad na przełomie XIX i XX. Autor wspomina ludzi, miejsca i zdarzenia, które charakteryzowały stolicę w tamtym okresie: zabiera czytelnika do lokali gastronomicznych, pokazuje, jak spędzało się święta, w jakich warunkach mieszkała młodzież uniwersytecka czy z jakimi trudnościami wiązało się podróżowanie. Trzeba przyznać, że Baliński ma dość plastyczne pióro, dzięki czemu Wspomnienia o Warszawie stanowią udaną reminiscencję minionych czasów, tym bardziej budzącą nostalgię, iż książka powstała na wygnaniu w Wielkiej Brytanii, w czasach drugiej wojny światowej. Mimo wszystko trudno nie dostrzec, że przedwojenny prawnik jest gawędziarzem gorszym niż niektórzy inni kronikarze swoich czasów, w szczególności Zbigniew Przyrowski czy Zbigniew Lohmann. Sprawy nie ratuje fakt, iż Baliński ma nieznośną manierę zarzucania czytelnika dziesiątkami nazwisk, rodzinnych koligacji i detali dotyczących wykształcenia, zawodu czy osiągnięć, których nie da się spamiętać i które miejscami sprawiają wrażenie oglądania wyjątkowo bujnego drzewa geologicznego, a wręcz czytania książki telefonicznej. (By nie być gołosłownym – indeks nazwisk zajmuje 43 strony, czyli bez mała 15% całości). Widać w tym zabiegu jakiś odprysk szlacheckiej fanfaronady, jak gdyby autor zapomniał, że pisze dla czytelnika, a nie dla siebie. Świetne wrażenie robi natomiast wydanie: PIW stanął na wysokości zadania, dodając nie tylko bogaty materiał ikonograficzny, ale także długą na metr panoramę Warszawy z czasów opisywanych w książce. Miłośników dziejów stolicy do lektury zachęcać nie trzeba. Ale skorzystają na niej także ci, którzy chcą się po prostu dowiedzieć, jak wyglądała codzienność przed bez mała stu pięćdziesięciu laty. Wspomnienia o Warszawie to po prostu ładna pocztówka ze świata, z którego nie pozostał już bodaj ślad.