Piotr Kitrasiewicz – Polscy pisarze w cieniu Stalina

Autor przybliża sylwetki czterech literatów, którzy współpracowali – mniej lub bardziej ochoczo – ze stalinowskim reżimem: są to Władysław Broniewski, Julian Tuwim, Konstanty Ildefons Gałczyński i Tadeusz Boy-Żeleński. Kitrasiewiecz umiejętnie nawiązuje do faktów biograficznych, by wyjaśnić, dlaczego omówieni przez niego pisarze dali się uwieść zbrodniczemu systemowi. Kierujące nimi powody były bardzo różne: osobiste urazy (Tuwim), koniunkturalizm (Broniewski), a wreszcie bezlitosne tryby Historii (Gałczyński i Żeleński). Co szczególnie ważne przy tak drażliwym temacie, książka nie krytykuje ani nie staje w obronie, lecz wyjaśnia i pozwala dojść do samodzielnych wniosków. Autor dysponuje przy tym wciągającym stylem, który sprawia, że pracę czyta się bardzo przyjemnie. Mimo wszystko musze zwrócić uwagę na sporą liczbę literówek, którym udało się przedostać przez korektę. (O ile takowa była – stopka w książce o niej nie wspomina). Na marginesie zauważę jeszcze, iż nazwanie Jerzego Zawieyskiego „koniunkturalnym katolikiem” (s. 224), sugerujące iż najpierw był wierzący, a potem stał się socjalistą, to zupełne odwrócenie faktów z biografii tego sympatyzującego od zawsze z lewicą pisarza – zawziętego twórcy teatrów ludowych, do śmierci mającego w pamięci nędzę przedwojennej Łodzi, a nawróconego dopiero w trakcie wojny. Mimo uchybień to jedna z najbardziej kompetentnych, a jednocześnie przystępnych książek poświęconych artystom w taki czy inny sposób uwiedzionych przez komunizm.